Blog van JipKes Trainingen
Kort antwoord: rond de feestdagen zijn kinderen vaak onrustiger. Er zijn veel meer prikkels, het vaste ritme verandert, avonden worden later en er is spanning, zowel leuke als minder leuke. Voor sommige kinderen komt daar de vakantie bij, als de structuur van de groep of de klas twee weken wegvalt. Kinderen kunnen dat nog niet goed in woorden zeggen, dus laten ze het zien in hun gedrag. Wat helpt, is houvast bieden: een vertrouwd dagritme, minder extra’s tegelijk, genoeg beweging en een volwassene die rustig blijft en het kind ziet.
Het is half december. De groep hangt vol slingers, er is een kerstknutsel, er komen ouders kijken en er staat een uitje gepland. En dan gaat het ineens mis. Een meisje dat normaal heerlijk speelt, gooit de blokken door de ruimte. Een jongen begint te huilen bij het afscheid, terwijl hij dat al maanden niet meer deed. Aan het eind van de dag ben je zelf ook op.
Waarom is het rond de feestdagen vaak zo druk?
December is voor jonge kinderen een maand vol prikkels. Lichtjes, muziek, versieringen, cadeautjes, bezoek en drukke winkels. Alles is anders dan anders. Voor volwassenen is dat gezellig, maar het brein van een jong kind moet al die indrukken nog verwerken. Dat kost veel energie.
Daarbij verandert het ritme. Er zijn extra activiteiten op de groep, avonden worden later, er komen familiebezoeken bij en de vertrouwde week ziet er ineens heel anders uit. En er is spanning. Voor het ene kind is dat blije spanning over een cadeau, voor het andere kind zorgen over een feestdag die thuis juist niet zo fijn is.
Gedrag is een boodschap
Als ik bepaald gedrag zie, kijk ik altijd naar de basisbehoeften die ieder mens heeft. In de Ik Zie Jou Methode zijn dat er zes: zekerheid, afwisseling, betekenis, verbinding, groei en bijdrage. In december raakt vooral de balans tussen zekerheid en afwisseling uit evenwicht. Er is ineens heel veel afwisseling, en veel minder zekerheid.
Een kind dat blokken gooit, wil je niet dwarszitten. Het zegt eigenlijk: het is me te veel. Een kind dat ineens weer huilt bij het afscheid, zoekt de zekerheid en verbinding die het even kwijt is. Als je dat ziet, hoef je niet harder te corrigeren. Dan kun je het kind helpen om weer tot rust te komen.
Wat helpt op de groep?
Houd je dagritme vast. Ook als er extra activiteiten zijn, kun je de vaste momenten laten staan: eten, drinken, slapen, de kring en het afscheid. Die vertrouwde momenten geven kinderen houvast.
Vertel wat er komt. Gebruik je dagritmekaarten en laat zien wat er vandaag anders is. “Eerst gaan we eten, dan komen de mama’s en papa’s kijken, en daarna gaan we naar buiten.” Een kind dat weet wat er komt, hoeft minder op zijn hoede te zijn.
Doseer de feestelijkheid. Niet elke dag hoeft er iets extra’s te zijn. Kies liever één leuke activiteit per dag. En zorg voor een rustige plek op de groep, met minder versiering en een zacht kussen, waar een kind even kan bijkomen.
Laat ze bewegen. Spanning moet ergens heen. Ga naar buiten, maak een bewegingsparcours of doe een dansje. Sensomotorisch spel, zoals kneden, zand of water, helpt veel kinderen om weer tot zichzelf te komen.
Zie het kind achter het gedrag. Stel rustig een grens en benoem wat je ziet: “Het is vandaag heel druk, hè? Kom, we gaan samen even op de bank zitten.” Samen rustig worden werkt vaak beter dan een kind alleen wegzetten. Lees ook Waarom straffen bij jonge kinderen vaak weinig oplevert.
Niet elk kind kijkt uit naar de feestdagen
Voor de meeste kinderen is december een feest. Maar er zijn ook kinderen voor wie de feestdagen spannend zijn. Omdat er thuis weinig geld is, omdat ouders uit elkaar zijn en het kind moet wisselen, omdat iemand gemist wordt, of omdat er thuis van alles speelt.
Voor die kinderen is de vakantie soms helemaal niet gezellig. Twee weken lang valt de structuur van de groep of de klas weg, en daarmee ook een plek waar het voorspelbaar en veilig is. Papa en mama zijn de hele dag thuis, vaak met de spanning die er al was. Er is geen vast ritme, geen vertrouwde juf of pedagogisch professional, en weinig ruimte om even uit de spanning te zijn.
Je ziet dat soms al in de weken voor de vakantie terug. Een kind wordt onrustiger, klampt zich vast bij het afscheid of trekt zich juist terug. En na de vakantie kan het weer even duren voordat het kind landt.
Wat kun je doen voor deze kinderen?
Bereid de vakantie samen voor. Vertel wanneer de vakantie begint en laat op een kalender zien wanneer jullie elkaar weer zien. Zo weet het kind dat er een einde aan komt.
Neem bewust afscheid. “Ik ga je missen. Na de vakantie zie ik je weer, en dan wil ik horen wat je hebt gedaan.” Zo’n zin geeft een kind iets om aan vast te houden.
Geef de eerste dagen na de vakantie extra rust. Laat het kind weer landen in het vertrouwde ritme, voordat er nieuwe dingen komen.
Deel je zorgen. Heb je het gevoel dat het thuis niet veilig is? Wacht dan niet tot na de vakantie. Bespreek het nu met je collega’s of je aandachtsfunctionaris, en volg de stappen van de meldcode. Je kunt ook altijd advies vragen bij Veilig Thuis via 0800 2000.
Hoe je ervoor zorgt dat ook kinderen uit gezinnen met weinig geld mee kunnen doen, lees je in December zonder geldstress.
En jijzelf?
Stap 3 van de Ik Zie Jou Methode gaat over jou. December is ook voor jou een drukke maand, op je werk en thuis. Als je zelf moe bent, heb je minder geduld, en kinderen voelen dat haarfijn aan. Dat is heel menselijk. Gun jezelf ook wat rust. Eén activiteit minder kan voor de kinderen én voor jou het verschil maken.
Welk kind op jouw groep heeft het rond de vakantie misschien extra nodig dat jij het ziet? En wat zou jij dit jaar voor dat kind kunnen doen?
Geschreven door Anja Lutz, oprichter van JipKes Trainingen en ontwikkelaar van de Ik Zie Jou Methode. Meer over Anja