Kort antwoord: sensomotorisch spel is spel waarbij een kind de wereld ontdekt met zijn zintuigen en zijn lichaam. Denk aan voelen, kijken, luisteren, ruiken en proeven, en aan bewegen, klimmen, draaien en balanceren. Vooral in de eerste twee jaar leert een kind zo hoe de wereld werkt, maar ook oudere peuters en kleuters hebben dit spel hard nodig. Het is de basis onder taal, denken, concentratie en zelfregulatie.
Je kent het vast. Een dreumes zit bij de zandbak en laat het zand steeds opnieuw door zijn vingers glijden. Een peuter klimt voor de tiende keer op de bank en springt eraf. En dat ene kind stopt alles in zijn mond, hoe vaak je ook zegt dat het niet mag. Het lijkt soms op niets doen of op lastig gedrag. Toch is dit kind heel hard aan het werk.
Wat betekent sensomotorisch?
Het woord bestaat uit twee delen. Senso gaat over de zintuigen, motorisch over bewegen. Die twee horen bij elkaar. Een kind voelt iets, reageert met zijn lichaam en ervaart wat er dan gebeurt. Door dat heel vaak te herhalen, legt het verbindingen in de hersenen.
We denken bij zintuigen meestal aan de bekende vijf. Voor jonge kinderen zijn er nog twee heel belangrijk. Het evenwichtsgevoel vertelt een kind of het rechtop staat, valt of draait. Het lichaamsgevoel vertelt waar armen en benen zijn en hoeveel kracht het gebruikt. Een kind dat veel wiebelt, klimt, duwt of zich laat vallen, is vaak juist met deze twee zintuigen bezig.
Waarom is sensomotorisch spel zo belangrijk?
Alles wat een kind later leert, bouwt voort op wat het nu met zijn lichaam ervaart. Een kind dat vaak heeft gevoeld wat zwaar en licht is, snapt later sneller wat meer en minder betekent. Een kind dat veel heeft geklommen en gebalanceerd, kan later beter stilzitten, omdat zijn lichaam weet waar het is. En een kind dat veel verschillende materialen heeft gevoeld, leert ook de woorden om te vertellen wat het ervaart: zacht, plakkerig, koud, ruw.
Sensomotorisch spel helpt ook bij rust. Kneden, water gieten of lekker schommelen kan een kind helpen om weer tot zichzelf te komen na een drukke ochtend.
Gedrag bekijken door een sensomotorische bril
Hier wordt het voor mij echt interessant. Veel gedrag dat we lastig vinden, krijgt een andere betekenis als je naar de zintuigen kijkt. Het kind dat steeds rent en botst, zoekt misschien stevige prikkels om zijn lichaam te voelen. Het kind dat in de kring zijn oren dichthoudt of wegkruipt, krijgt misschien juist te veel binnen. En het kind dat alles in zijn mond stopt, ontdekt op die manier nog de wereld.
Dat sluit aan bij de Ik Zie Jou Methode. Gedrag is een boodschap. Als je ziet dat een kind prikkels zoekt of juist ontwijkt, kun je daar in je dag rekening mee houden. Je geeft het rennende kind vóór de kring eerst een klimparcours, en je geeft het kind dat veel binnenkrijgt een rustig plekje met een zacht kussen.
Ideeën voor sensomotorisch spel op de groep
Je hoeft er geen dure materialen voor te kopen. Veel heb je al in huis of op de groep.
Voelbakken. Vul een bak met rijst, droge pasta, kastanjes, zand of water. Verstop er kleine voorwerpen in en laat de kinderen zoeken. Benoem samen wat ze voelen.
Kneden en smeren. Klei, deeg, scheerschuim of vingerverf. Laat kinderen gewoon lekker voelen, zonder dat er iets moois uit hoeft te komen.
Bewegen en balanceren. Maak een parcours met kussens, een bankje, een tunnel en een kleed om over te rollen. Laat kinderen kruipen, klimmen, springen en draaien.
Zware klusjes. Een mand met boeken naar de andere kant van de ruimte dragen of een kar duwen geeft stevige prikkels aan spieren en gewrichten. Dat helpt veel kinderen om rustiger te worden.
Buiten. Blote voeten in het gras, in plassen springen, takken slepen en bladeren verzamelen. Buiten zit vol vanzelfsprekende sensomotorische ervaringen.
Kijk tijdens het spel vooral goed naar wat een kind laat zien. Waar blijft het lang bij? Waar gaat het juist bij weg? Dat vertelt je veel over wat dit kind nodig heeft.
Verder leren?
In de online training Sensomotorisch spel leer je hoe de sensomotorische ontwikkeling werkt en hoe je gedrag daardoor beter begrijpt. Met korte video’s en praktische voorbeelden die je de volgende dag al op de groep kunt gebruiken. De training zit in het JipKes Jaarprogramma en is ook los te volgen.
Welk kind op jouw groep zie jij nu ineens met andere ogen? Ik ben benieuwd wat jij morgen gaat uitproberen.
Geschreven door Anja Lutz, oprichter van JipKes Trainingen en ontwikkelaar van de Ik Zie Jou Methode. Meer over Anja