Kort antwoord: een ontwikkelingsvoorsprong betekent dat een jong kind op één of meer gebieden duidelijk verder is dan leeftijdsgenootjes, bijvoorbeeld in taal, denken of fantasie. Je herkent het onder andere aan rijk taalgebruik, eindeloos doorvragen, een sterk geheugen en diepe interesse in één onderwerp. Maar ook aan verveling, frustratie of juist teruggetrokken gedrag. Een voorsprong zie je dus niet alleen aan wat een kind kan, maar ook aan hoe het zich gedraagt.
Dit onderwerp ligt me na aan het hart. Ik ben moeder van twee kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong. Mijn omgeving zag het niet. Op school dachten ze dat ik thuis alles met ze oefende, omdat ik zelf leerkracht was. Dat was helemaal niet zo. Ik voelde me eerder een slechte moeder, omdat ze alles zelf ontdekten en ik zo weinig hoefde te doen. Juist daarom vind ik het zo belangrijk dat jij als pedagogisch medewerker of gastouder de signalen leert zien. Want jij ziet deze kinderen elke dag.
Wat is een ontwikkelingsvoorsprong?
Bij jonge kinderen spreken we liever van een ontwikkelingsvoorsprong dan van hoogbegaafdheid. De ontwikkeling van een peuter gaat met sprongen en is nog volop in beweging. Een kind kan op het ene gebied ver vooruit zijn en op een ander gebied gewoon bij zijn leeftijd passen. Dat maakt het soms lastig om te herkennen, en het maakt het ook extra belangrijk om goed te kijken.
Signalen die je kunt zien
Taal. Het kind praat vroeg of gebruikt woorden en zinnen die je eerder van een kleuter verwacht. Het speelt met taal, maakt grapjes of verbetert jou.
Nieuwsgierigheid. Het ene waarom volgt op het andere. En het kind neemt geen genoegen met een half antwoord.
Geheugen en interesse. Het onthoudt details van weken geleden, of weet alles van dinosaurussen, planeten of vuilniswagens.
Gevoeligheid. Het kind voelt veel aan, reageert sterk op onrecht of raakt geraakt door een verhaal waar andere kinderen overheen stappen.
Aansluiting. Het zoekt vaak oudere kinderen of volwassenen op, omdat het bij leeftijdsgenootjes niet vindt wat het zoekt.
Signalen die je misschien niet verwacht
Niet elk kind met een voorsprong is het vrolijke slimme kind dat alles al kan. Soms zie je juist gedrag dat je eerder als lastig zou omschrijven. Een kind dat snel verveeld raakt en dan de groep op stelten zet. Een kind dat weigert mee te doen aan een knutselwerkje, omdat het in zijn hoofd al precies weet hoe het eruit moet zien en zijn handjes dat nog niet kunnen. Of een kind dat zich terugtrekt en stil wordt, omdat het zich anders voelt.
Daar zit voor mij de kern. Als je het gedrag alleen ziet als druk, dwars of verlegen, mis je wat erachter zit. Met de Ik Zie Jou Methode leer je kijken naar de behoefte achter het gedrag. Een kind dat verveeld raakt, zoekt vaak groei en afwisseling. Een kind dat zich terugtrekt, zoekt misschien verbinding met iemand die hem begrijpt.
Pas op met snel conclusies trekken
Niet elk kind dat vroeg praat heeft een voorsprong, en niet elk kind met een voorsprong praat vroeg. Eén signaal zegt weinig. Het gaat om het totaalbeeld over een langere periode. Observeer daarom, schrijf op wat je ziet en kijk of het patroon zich herhaalt. En geef het kind vooral geen nieuw label. Het doel is niet om vast te stellen wat het kind is, maar om te zien wat het nodig heeft.
Wat kun je doen in de opvang?
Bied uitdaging binnen wat je al doet. Stel open vragen, zoals “Hoe zou dat komen?” of “Wat denk jij dat er gebeurt als?”. Geef materiaal dat net iets moeilijker is, of laat het kind een eigen variant bedenken op een activiteit. Zo zit het kind in de zone van de naaste ontwikkeling: net boven wat het al kan, met jou erbij.
Geef het kind ook ruimte om zich te verdiepen in zijn eigen interesse. En help het met de dingen die nog niet meegroeien, zoals samen spelen of omgaan met een tekening die niet wordt zoals het wil.
Het gesprek met ouders
Deel wat je ziet, concreet en met voorbeelden. Vraag ook wat de ouders thuis zien. Veel ouders herkennen het meteen en zijn opgelucht dat iemand meekijkt. Anderen twijfelen of vinden het spannend. Dat mag allemaal. Wat je samen wilt bereiken is dat het kind zich gezien voelt, thuis en bij jou.
Wil je hier verder in duiken? In de training Ontwikkelingsvoorsprong kijken we naar de theorie, de signalen en verhalen en foto’s van ouders, zodat je de volgende dag met een andere blik naar de kinderen kijkt. De training zit in het JipKes Jaarprogramma en is ook live te boeken voor je team.
Heb jij een kind in je groep bij wie je nu ineens denkt: zou dat het zijn? Kijk morgen eens met deze bril.
Geschreven door Anja Lutz, oprichter van JipKes Trainingen, moeder van twee kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong en ontwikkelaar van de Ik Zie Jou Methode. Meer over Anja