Blog van JipKes Trainingen
Kort antwoord: gedrag is altijd een boodschap, en meestal vind je die door te kijken naar de basisbehoeften van een kind. Soms zit de boodschap dieper. In families worden overtuigingen, gewoontes en onuitgesproken verhalen onbewust doorgegeven, soms al generaties lang. Een kind neemt die mee naar jouw groep. Als je daar oog voor hebt, kijk je milder en weet je beter wat dit kind van jou nodig heeft.
Een jongen van vijf maakt een tekening. Halverwege verfrommelt hij het papier en gooit het weg. “Ik kan het toch niet.” Je zegt dat het een mooie tekening was, maar hij gelooft je niet. Even later gooit hij de toren van een ander kind om, en jij moet weer ingrijpen. Aan het eind van de dag denk je: wat is er toch met hem?
Eerst echt kijken
Als ik bepaald gedrag zie, kijk ik altijd eerst naar de basisbehoeften die ieder mens heeft. In de Ik Zie Jou Methode onderscheid ik er zes: zekerheid, afwisseling, betekenis, verbinding, groei en bijdrage. Bijna al het gedrag dat we lastig vinden, is een poging om een van die behoeften te vervullen.
Bij deze jongen zou je kunnen denken aan groei: hij wil iets moois maken, maar durft niet te falen. En aan verbinding: met de toren van een ander kind omgooien krijgt hij in elk geval aandacht. Vaak kom je met deze bril al een heel eind. Maar soms blijft het knagen, en lijkt er iets onder te zitten wat je niet zomaar kunt verklaren.
Wat de familielijn ermee te maken heeft
Kinderen groeien op met de woorden, de blikken en de stiltes van hun ouders. Daarin zitten ook overtuigingen. “Wij zijn nu eenmaal niet zo slim.” “Je moet niet zeuren.” “Fouten maken is erg.” Vaak bedoelt niemand het kwaad. Een ouder geeft door wat hij zelf ooit meekreeg, van zijn eigen ouders, en zij weer van die van hen.
Ook dingen die nooit zijn uitgesproken, gaan mee. Een verlies waar niet over gepraat werd. Een familiegeheim. Spanning die iedereen voelt, maar niemand benoemt. Dat kan generaties teruggaan, en toch zie je het terug in het gedrag van een kind van nu.
Een kind dat van jongs af aan heeft gehoord of gevoeld dat het niets goed kan, gaat dat geloven. En wat je gelooft, wil je ook bevestigd zien. Dus verfrommelt het de tekening, verstoort het het spel en krijgt het een reactie die precies past bij wat het al dacht: zie je wel. Zo is de cirkel rond, zonder dat iemand het doorheeft.
Waarom we dit vaak vergeten
Op de groep zie je het kind, en soms de ouders bij het brengen en halen. Wat daarachter ligt, zie je niet. Het is ook niet aan jou om dat uit te zoeken. Maar alleen al weten dat het er kan zijn, verandert je blik. Je stopt met denken “wat is er mis met dit kind?” en gaat je afvragen “wat draagt dit kind met zich mee?”
Wat kun jij doen op de groep?
Laat het kind iets anders ervaren. Je kunt een overtuiging niet wegpraten, maar een kind kan wel merken dat het anders kan. Geef kleine opdrachten waarin het slaagt, en benoem wat je ziet: “Jij hebt die hele toren zelf gebouwd.”
Doorbreek de cirkel. Reageer op het gedrag met een rustige grens, maar ga niet mee in het verhaal “zie je wel”. Laat merken dat je het kind ziet, ook na een lastig moment.
Praat met ouders zonder te oordelen. Vertel wat je ziet en vraag hoe het thuis gaat. “Ik merk dat hij snel denkt dat hij iets niet kan. Herkennen jullie dat?” Vaak herkennen ouders er meer in dan je denkt, soms zelfs bij zichzelf.
Weet waar jouw rol stopt. Jij bent geen therapeut, en dat hoeft ook niet. Maak je je zorgen over een kind, overleg dan met je collega’s of je aandachtsfunctionaris en volg zo nodig de meldcode.
En jijzelf?
Stap 3 van de Ik Zie Jou Methode gaat over jou. Ook jij neemt je eigen familieverhaal mee naar je werk. Misschien raakt een bepaald kind je extra, of word je juist snel geïrriteerd door gedrag dat jij vroeger niet mocht laten zien. Dat is heel menselijk. Als je dat van jezelf weet, kun je bewuster kiezen hoe je reageert.
Lees ook Waarom straffen bij jonge kinderen vaak weinig oplevert en Twee peuters die steeds botsen.
Welk kind op jouw groep draagt misschien meer met zich mee dan je op het eerste gezicht ziet? En wat zou het voor hem betekenen als jij dat ziet?
Geschreven door Anja Lutz, oprichter van JipKes Trainingen en ontwikkelaar van de Ik Zie Jou Methode. Meer over Anja