GASTOUDEROPVANG · NIEUWE EISEN 2026

Pedagogisch werkplan voor gastouders: wat moet erin en hoe schrijf je het?

Misschien heb je het werkplan al een paar keer opgeschoven. Je weet wat je doet met de kinderen, maar het opschrijven voelt als iets voor “later”. Of je hebt een voorbeeld gekregen van je bureau en je vraagt je af of je dat gewoon kunt overnemen. Ik snap dat goed. Het mooie nieuws: je hoeft niets te bedenken wat je nu nog niet doet. Het werkplan gaat over jouw opvang, zoals die nu al is.

Wat is een pedagogisch werkplan?

Je gastouderbureau heeft een pedagogisch beleidsplan: de visie op hoe je met kinderen omgaat. Jouw werkplan is de vertaling daarvan naar jouw huis, jouw dagritme en jouw gastkinderen. Het beleidsplan zegt bijvoorbeeld dat kinderen zich veilig moeten voelen. In jouw werkplan staat hoe je dat doet: hoe je een nieuw kindje laat wennen, wat je doet als een peuter overstuur is, en hoe je dat met de ouders deelt.

Welke onderdelen moeten erin?

Het werkplan heeft een aantal vaste onderdelen. Je beschrijft in elk geval:

✔ hoe je werkt vanuit de pedagogische visie van je gastouderbureau
✔ hoe een dag bij jou eruitziet (het dagritme)
✔ welke activiteiten en welk speelmateriaal je aanbiedt
✔ hoe je binnen- en buitenruimte zijn ingericht
✔ hoe je werkt aan de vier pedagogische basisdoelen
✔ hoe je de ontwikkeling van de kinderen volgt
✔ hoe je daarover met ouders in gesprek gaat
✔ wat je doet als je je zorgen maakt over een kind

De vier pedagogische basisdoelen

Deze doelen komen uit de Wet kinderopvang en gelden voor alle kinderopvang. In je werkplan laat je zien hoe jij er in de praktijk aan werkt.

✔ Emotionele veiligheid: het kind voelt zich veilig en vertrouwd bij jou.
✔ Persoonlijke competentie: het kind krijgt ruimte om te ontdekken, iets zelf te proberen en te groeien in zelfvertrouwen.
✔ Sociale competentie: het kind leert samen spelen, delen en rekening houden met een ander.
✔ Normen en waarden: het kind leert wat wel en niet oké is, en waarom.

Een tip: schrijf per doel één of twee echte momenten uit je eigen opvang op. “Als Sem en Noor allebei de gele auto willen, help ik ze om samen een oplossing te zoeken” zegt veel meer dan een algemene zin over sociale ontwikkeling. Gebruik natuurlijk geen echte namen van gastkinderen in een werkplan dat je deelt.

Hoe lang moet een werkplan zijn?

Er is geen verplichte lengte en geen verplichte vorm. Een kort, helder document is prima. Je mag foto’s gebruiken van je speelhoek of je tuin, tekeningen, of voorbeelden uit de praktijk. Waar het om gaat: een ouder die jouw werkplan leest, snapt hoe de dag van zijn of haar kind bij jou eruitziet. En de GGD kan zien dat jij bewust werkt aan verantwoorde opvang.

Eén werkplan of meerdere?

Je maakt één werkplan per opvanglocatie. Ben je aangesloten bij twee gastouderbureaus, dan verwerk je de werkwijze van beide bureaus in datzelfde ene werkplan. Werk je daarnaast ook op een andere plek, bijvoorbeeld als nanny bij een gezin thuis? Dan heb je voor die locatie een apart werkplan nodig.

Zo pak je het aan, in vijf stappen

1. Lees het beleidsplan van je bureau nog eens door. Onderstreep wat jij daarvan herkent in je eigen opvang. Dat is je startpunt.

2. Schrijf je dag uit. Van het moment dat het eerste kind binnenkomt tot het laatste kind wordt opgehaald. Eten, slapen, buiten spelen, overgangsmomenten. Dit wordt vanzelf het hart van je werkplan.

3. Kijk door de bril van de vier basisdoelen. Waar in jouw dag zit veiligheid, zelf ontdekken, samen spelen en leren wat wel en niet mag? Schrijf het concreet op.

4. Beschrijf hoe je kinderen volgt. Hoe observeer je, hoe houd je bij hoe een kind zich ontwikkelt, en hoe en wanneer bespreek je dat met ouders? Zet er ook bij wat je doet als je je zorgen maakt, en bij wie je dan terechtkunt.

5. Laat het lezen. Door je coach van het gastouderbureau, of door een ouder die je vertrouwt. Vraag: snap je nu hoe het bij mij gaat? Pas het daarna aan en houd het bij als er iets verandert in je opvang.

Veelgestelde vragen over het pedagogisch werkplan

Is een pedagogisch werkplan verplicht voor gastouders?

Ja. Sinds 1 juli 2026 moet iedere gastouder een eigen pedagogisch werkplan hebben, voor elke locatie waar opvang wordt geboden. Dit is onderdeel van de nieuwe kwaliteitseisen voor de gastouderopvang.

Mag ik het werkplan van mijn gastouderbureau overnemen?

Een voorbeeld of invulformat van je bureau is een prima hulpmiddel. Maar het werkplan moet over jouw opvang gaan: jouw ruimte, jouw dagritme, jouw manier van werken. Gebruik het format dus als kapstok en vul het met je eigen praktijk.

Wie controleert het werkplan?

De GGD kijkt tijdens de inspectie of je een werkplan hebt en of het aansluit bij hoe je werkt. Ook je gastouderbureau kan het met je bespreken, bijvoorbeeld tijdens de coaching.

Moet ik het werkplan aan ouders geven?

Het werkplan is juist bedoeld om ouders te laten zien hoe jij werkt. Schrijf het daarom zo dat een ouder het makkelijk kan lezen, en bespreek het bijvoorbeeld in het kennismakingsgesprek. Vraag je gastouderbureau hoe zij het delen met ouders precies geregeld willen hebben.

Hoe vaak moet ik het werkplan bijwerken?

Je bent zelf verantwoordelijk voor het bijhouden. Werk het bij als er iets verandert in je opvang: een verbouwing, een ander dagritme, kinderen in een andere leeftijdsgroep. Het is slim om het minstens één keer per jaar door te lezen, bijvoorbeeld samen met je coach.

Bron: Rijksoverheid, informatieblad Pedagogisch werkplan (december 2025). Twijfel je over jouw situatie? Check het altijd even bij je eigen gastouderbureau.

---

Geschreven door Anja Lutz, oprichter van JipKes Trainingen. Anja stond ruim 12 jaar voor de klas, geeft sinds 2018 trainingen in de kinderopvang en is ontwikkelaar van de Ik Zie Jou Methode. Meer over Anja

Waar loop jij tegenaan bij het schrijven van je werkplan? Stuur me gerust een berichtje via contact, ik denk graag met je mee.